ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
190
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
بيرون شهر تأمين مىكردند تا اين كه در زمان خلافت معاويه ده چشمه آب حفر گرديد و آب آن با كانالهاى ايجاد شده به شهر مكه آورده شد . هنگامى كه عبد اللّه بن عامر به قصد حج به اين ديار آمد ، تمامى چشمههاى فرعى را به يك سرچشمهء اصلى سرازير نموده و حوضهايى را در صحراى عرفات ساخت و آب چشمه را بدان باز كرد و از اين پس ، مردم در مكه و عرفات آسايش بيشترى در تهيه آب به دست آوردند . در سالهاى پايانى دولت بنى اميه - سال 132 هجرى - در اثر تخريب چشمههايى كه آب خود را به چشمهء بزرگ و اصلى مىرساند ، آب قطع گرديد و مكه به همراه حجاج ، دچار گرفتاريهاى زيادى شد ، به طورى كه قيمت هر مشك آب به ده درهم ( 25 قرش مصرى ) و يا بيشتر افزايش يافت و ناگزير مردم مجددا به سوى چاهها رو آورده و از آب آن استفاده نمودند . اين وضعيت تا زمان خلافت هارون الرشيد ( 170 - 193 ) هجرى ادامه داشت . در دوران خلافت هارون و به دستور وى ، چشمههاى منهدم شده بار ديگر اصلاح و ترميم گرديد . ليكن اين شرايط باز مدت زيادى ادامه نيافت و مجددا مردم دچار بىآبى شدند . هنگامى كه اين وضعيت با ام جعفر زبيده همسر هارون كه زنى خيرخواه و پيش قدم در كارهاى خير بود ، در ميان گذاشته شد ، پس از اجازه از هارون ، دستور ساختمان چشمه حنين - چشمه زبيده - را صادر نمود . سرچشمه آن ، از كنارهء كوه بلندى به نام « طاد » است كه ميان كوههاى سياه رنگ بلندى در راه مكه به طائف قرار دارد كه بدان كوههاى « ثقبه » گفته مىشود . چشمهء حنين به نخلستانها و مزارع مردم در اين ناحيه ختم شده و زمينهاى ياد شده از آن سيراب مىگشت . اين قسمت به نام « حايط حنين » معروف بوده كه در اين مكان يكى از غزوات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به نام غزوهء حنين رخ داد . زبيده تمامى اين زمينها را خريد و نخلستانها و مزارع آن را از ميان برداشت و در آن قناتى كشيد كه گاه كوههايى را نيز شكاف داده و مسير قنات را از آن عبور دادند . همچنين جهت جمع شدن آب در پاى كوهها آبگيرهايى بنا نمود كه بدين ترتيب در زير هر كوهى آبگيرى قرار داده شد كه به وسيلهء آب باران پر مىگرديد ، سپس توسط مجرايى به قنات نامبرده اتصال داشت . بنابراين ،